Văn hóa là gì? Khái niệm, định nghĩa về văn hóa chuẩn nhất

Văn hóa là gì? Có những loại hình văn hóa nào đang tồn tại? Văn hóa truyền thống của mỗi quốc gia có giống nhau hay không? Để giúp các bạn hiểu rõ và chính xác về khái niệm văn hóa. Bài viết này sẽ tổng hợp kiến thức về văn và cho ví dụ cụ thể để minh họa dễ hiểu nhất đến bạn đọc về khái niệm ai cũng từng nghe qua nhưng không phải ai cũng có cái nhìn đúng về văn hóa.

 

Văn hóa là gì?
Văn hóa là gì?

Văn hóa là gì?

Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do chính con người tạo dựng theo suốt bề dài lịch sử dân tộc. 

Văn hóa là một khái niệm rộng, bao hàm mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội của mỗi con người. Đó là những giá trị cần thiết cho hoạt động thể chất, tinh thần, những tiêu chí, nguyên tắc chi phối các hoạt động nói chung và hoạt động tinh thần nói riêng. Nó chi phối hoạt động ứng xử, tri thức, kỹ năng, giá trị khoa học, nghệ thuật do con người sáng tạo và tích lũy trong lịch sử của mình

Văn hóa là nhu cầu tinh thần, thị hiếu của con người và là những phương thức để thỏa mãn nhu cầu đó.

Văn hóa là giá trị vật chất, tinh thần do con người tạo ra
Văn hóa là giá trị vật chất, tinh thần do con người tạo ra

Nhắc đến văn hóa là nhắc đến nhiều khía cạnh đời sống như ngôn ngữ, tiếng nói, tư tưởng, tôn giáo…của một dân tộc. Ngoài ra, văn hóa còn được thể hiện thông qua các giá trị vật chất như những di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh mang đặc trưng dấu ấn của dân tộc.

Như vậy, có thể khái quát lại thì văn hóa là những giá trị do một cộng đồng người dân sáng tạo ra với mục đích ban đầu là phục vụ cho những nhu cầu và lợi ích của chính mình.

Văn hóa gồm tất cả những giá trị đã được hình thành và duy trì trong một khoảng thời gian dài, có tính kế thừa phát huy từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Đặc trưng của văn hóa

Văn hóa có những đặc trưng cơ bản như sau.:

– Văn hóa mang tính hệ thống

– Văn hóa mang tính giá trị của quốc gia, dân tộc

– Văn hóa mang tính nhân sinh

– Văn hóa mang tính lịch sử

Các loại hình văn hóa

Văn hóa tinh thần (Văn hóa phi vật thể) là gì?

Văn hóa tinh thần hay còn gọi là văn hóa phi vật thể là những ý niệm, phong tục, tập quán, tín ngưỡng, giá trị, chuẩn mực,…tạo nên một hệ thống. Hệ thống kể trên bị chi phối bởi trình độ của các giá trị

Biểu hiện của văn hóa phi vật thể là gì?

Văn hóa phi vật thể biểu hiện dưới dạng các Di sản văn hóa phi vật thể, là các sản phẩm mang tính chất tinh thần gắn liền với cộng đồng người hoặc cá nhân vật thể và không gian văn hóa liên quan. 

Những di sản này đều mang giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học nhất định; đã và đang không ngừng được tái tạo,  lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng các hình thức như truyền miệng, truyền nghề, trình diễn,…Các di sản văn hóa phi vật thể đại diện như:

+ Tiếng nói, chữ viết.

+ Ngữ văn dân gian.

+ Tập quán và tín ngưỡng xã hội

+ Lễ hội truyền thống.

+ Nghệ thuật biểu diễn dân gian.

+ Nghề thủ công truyền thống.

+ Tri thức dân gian.

Ca trù - Di sản văn hóa phi vật thể nhân loại được UNESCO công nhận
Ca trù – Di sản văn hóa phi vật thể nhân loại được UNESCO công nhận

Văn hóa vật chất (Văn hóa vật thể) là gì?

Ngoài các yếu tố phi vật chất như giá trị, tiêu chuẩn, thì nền văn hóa còn bao gồm tất cả những sáng tạo hữu hình của con người mà gọi chung là văn hóa vật chất (vật thể). 

Những con đường, đền đài, tòa cao ốc, phương tiện giao thông, máy móc thiết bị… đều là sản phẩm của văn hóa vật chất. Văn hóa vật chất và tinh thần có quan hệ mật thiết với nhau. Mối liên hệ giữa 2 loại hình văn hóa này là văn hóa vật chất phản ánh những giá trị văn hóa được nền văn hóa đó coi là quan trọng. Còn ngược lại, văn hóa vật chất cũng làm thay đổi những thành phần văn hóa tinh thần.

Biểu hiện của văn hóa vật thể là gì?

Văn hóa vật thể biểu hiện dưới dạng các Di sản văn hóa vật thể, được dùng để chỉ các sản phẩm vật chất mang giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học. Bao gồm:

+ Di tích lịch sử – văn hóa.

+ Danh lam thắng cảnh.

+ Di vật, bảo vật, cổ vật quốc gia.

Tràng An được UNESCO công nhận là di sản văn hóa vật thể của nhân loại
Tràng An được UNESCO công nhận là di sản văn hóa vật thể của nhân loại

Một số khái niệm văn hóa liên quan

Văn hóa truyền thống là gì?

Văn hoá truyền thống được hiểu là các nét văn hóa được gìn giữ lâu đời, truyền từ đời này sang đời khác của nhân dân nói chung. Ở thời hiện đại, văn hóa truyền thống được tìm thấy chủ yếu từ trong nét sinh hoạt đời sống của bà con đồng bào các dân tộc trên địa bàn vùng sâu vùng xa. 

Văn hóa hiện đại là gì?

Văn hoá hiện đại là những nét văn hóa sinh ra từ cuộc sống hiện đại được gắn liền với thời đại công nghiệp.

Cả văn hóa truyền thống và văn hóa hiện đại đều được thể hiện thông qua trang phục, ngôn ngữ, sinh hoạt văn hóa,…

Một quy luật bất biến là cuộc chiến giữa văn hoá truyền thống và văn hoá hiện đại. Thực ra cuộc chiến này vốn luôn tồn tại và ở bất cứ thời kỳ nào của lịch sử cũng có để tạo ra một nền văn hoá mới. Những nét văn hoá dù có là truyền thống hay hiện đại, nếu không thể tự vệ trong cuộc chiến đó sẽ bị mai một và biến mất hoàn toàn. Sẽ không có gì đáng nói nếu đó chỉ là quá trình đấu tranh sinh tồn, chọn lọc tự nhiên. Tuy nhiên, sẽ là sự hối tiếc bởi cuộc chiến này có thể g.i.ế.t chết những nét văn hoá truyền thống rực rỡ vốn là niềm tự hào của dân tộc.

Văn hóa xã hội là gì?

Nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là nền văn hóa có những đặc trưng cơ bản như sau:

Một là, hệ tư tưởng của giai cấp công nhân chính là nội dung cốt lõi, giữ vai trò chủ đạo, quyết định phương hướng, đường lối phát triển nền văn hóa xã hội chủ nghĩa.

Hai là, nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là nền văn hóa mang tính nhân dân rộng rãi và tính dân tộc sâu sắc. Đặc trưng này thể hiện rõ ràng mục đích và động lực nội tại của quá trình xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa và quá trình xây dựng xã hội mới. Trong các xã hội cũ, giai cấp thống trị là giai cấp bóc lột độc quyền chiếm hữu tư liệu sản xuất và độc quyền chi phối đời sống tinh thần, nền văn hóa xã hội.

Ba là, nền văn hóa xã hội được hình thành, phát triển tự giác chứ không tự phát, dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân thông qua Đảng cộng sản, có sự quản lý, giám sát của nhà nước xã hội chủ nghĩa.

Mọi sự phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản và vai trò quản lý của nhà nước đối với đời sống tinh thần của toàn xã hội, với nền văn hóa xã hội chủ nghĩa đều sẽ làm cho đời sống văn hóa tinh thần của xã hội mất phương hướng chính trị.

Ví dụ về văn hóa Việt Nam?

Như đã nói, văn hóa là một khái niệm mang nội hàm rộng với nhiều cách hiểu khác nhau bao gồm tất cả các giá trị tinh thần và vật chất được con người tạo ra trong quá trình lao động, sinh sống theo suốt chiều dài lịch sử. Thông qua văn hóa, người ta có thể đánh giá trình độ phát triển của quốc gia, của xã hội qua các thời kỳ lịch sử cụ thể.

Văn hóa là gì theo định nghĩa của Hồ Chí Minh?

Với Hồ Chủ tịch vì con người cần phải sinh tồn nên đã phát minh và sáng tạo ra chữ viết, ngôn ngữ, đạo đức, tôn giáo, pháp luật, khoa học cũng như văn học nghệ thuật. Con người cũng sáng tạo ra các công cụ sinh hoạt hàng ngày về ăn ở, mặc cùng phương thức sử dụng. Tất cả những điều do con người phát minh và sáng tạo ra thì được gọi là văn hóa.

Như vậy, văn hóa do con người sáng tạo ra với mục đích chính là phục vụ lợi ích của mình. Văn hóa là của con người và được cộng đồng xã hội giữ gìn qua các thế hệ, để phục vụ đời sống con người mang tính lưu truyền, kế thừa từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Văn hóa Việt Nam thời vua Hùng

Ví dụ về văn hóa Việt Nam từ Giai đoạn văn hoá Văn Lang – Âu Lạc, khoảng gần năm 3000 đến cuối thiên niên kỷ I TCN vào thời đại đồ đồng sơ khai, trải qua 18 đời vua Hùng, được coi là đỉnh cao thứ nhất của lịch sử văn hoá Việt Nam, với sáng tạo nổi bật là trống đồng Đông Sơn và kỹ thuật trồng lúa nước phát triển. Đến bây giờ, nét đẹp văn hoá này vẫn được nhân dân Việt nam ta tiếp tục phát huy và kế truyền.

Giỗ tổ vua Hùng - Nét đẹp văn hóa Việt Nam
Giỗ tổ vua Hùng – Nét đẹp văn hóa Việt Nam

Hoặc nhắc đến văn hoá của Việt Nam trong tín ngưỡng sùng bái con người, uống nước nhớ nguồn, nhớ về tổ tiên, nguồn cội phải kể đến việc cả nước Việt nam cùng thờ vua Hùng, có ngày giỗ tổ chung là Giỗ tổ Hùng Vương hàng năm. Đặc biệt, tục thờ Tứ Bất Tử là thờ những giá trị rất đẹp của dân tộc: Thánh Gióng chống ngoại xâm, Thánh Tản Viên chống lụt, Chử Đồng Tử nhà nghèo cùng vợ ngoan cường xây dựng cơ nghiệp giàu có, bà Chúa Liễu Hạnh từ bỏ Thiên đình xuống trần làm người phụ nữ thường dân, cũng có khát khao hạnh phúc giản dị như bao người phụ nữ khác.

Tất cả những điều đó tạo nên nét đẹp trong văn hoá Việt Nam. Nét đẹp dân tộc luôn trường tồn, đi cùng dân tộc từ thời kỳ dựng nước, giữ nước và cho đến hiện tại, nét đẹp văn hóa này vẫn luôn được phát huy và trở thành nét đẹp thời đại của cả một dân tộc.

Văn hóa Việt Nam trong trang phục

Ví dụ về văn hóa Việt Nam trong trang phục có thể kể đến Quốc phục áo dài. Khi nói đến áo dài, người ta sẽ nghĩ ngay đến nét văn hóa về trang phục của Việt Nam. Nói đến Kimono là nghĩ đến đến nét văn hóa trang phục của Nhật Bản hoặc khi nhắc đến Hanbok bạn sẽ biết ngay đó là  nét văn hóa về trang phục của Hàn Quốc. Bản sắc văn hóa chính là thể hiện nét riêng và là nét đặc trưng mà chỉ cần nhắc đến là người ta sẽ nghĩ ngay đến một địa điểm cụ thể nào đó, nơi tồn tại bản sắc văn hóa đó.

Áo dài - Quốc phục Việt Nam
Áo dài – Quốc phục Việt Nam

Ngoài ra, ở các đồng bào dân tộc, cụ thể là 54 dân tộc Việt Nam đều có những trang phục độc đáo riêng có, làm nên bản sắc văn hóa về trang phục truyền thống của mỗi địa phương, vùng miền trên khắp đất nước Việt Nam. 

Hy vọng rằng bài viết đã cung cấp cho các bạn độc giả những hiểu biết sâu sắc về khái niệm văn hóa, đặc trưng cùng những loại hình văn hóa cơ bản. Và chúng ta cũng biết được rằng, bảo tồn, gìn giữ và phát huy những nét đẹp trong văn hóa dân tộc Việt Nam chính là trách nhiệm của những người trẻ chúng ta với Tổ quốc, dân tộc. 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *